BÁO CÁO NGÀNH VIÊN NÉN GỖ VIỆT NAM 2026

BÁO CÁO NGÀNH VIÊN NÉN GỖ VIỆT NAM

(Cập nhật đến tháng 8/2026)

1. Lịch sử hình thành và các giai đoạn phát triển

Viên nén gỗ (wood pellet) là sản phẩm phái sinh của ngành chế biến gỗ, được sản xuất từ phụ phẩm gỗ (mùn cưa, dăm bào, cành ngọn, bìa bắp...) ép lại thành viên nhiên liệu sinh khối. Ngành này tại Việt Nam có thể chia thành các giai đoạn chính sau:

• Giai đoạn manh nha (trước 2013): Viên nén chỉ là sản phẩm phụ, quy mô nhỏ lẻ, tận dụng phế phẩm của các xưởng cưa xẻ, chủ yếu tiêu thụ nội địa hoặc xuất khẩu số lượng rất nhỏ.
• Giai đoạn hình thành thị trường xuất khẩu (2013 – 2018): Nhu cầu năng lượng sinh khối tại Hàn Quốc và Nhật Bản tăng mạnh (đặc biệt sau sự kiện Fukushima khiến Nhật Bản đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo) đã mở ra thị trường xuất khẩu cho viên nén Việt Nam. Giai đoạn 2013–2022, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu viên nén của Việt Nam đã tăng lần lượt khoảng 28 lần và 34 lần.
• Giai đoạn bùng nổ (2019 – 2022): Số lượng nhà máy tăng nhanh, đặc biệt tại khu vực Bắc Trung Bộ, Bình Định, Đông Nam Bộ. Năm 2021, xuất khẩu đạt khoảng 3,5 triệu tấn, kim ngạch hơn 413 triệu USD. Năm 2022, con số này tăng lên 4,9 triệu tấn, kim ngạch đạt khoảng 0,79 tỷ USD; giá xuất khẩu đạt đỉnh khoảng 189 USD/tấn vào tháng 12/2022 (hưởng lợi từ khủng hoảng năng lượng châu Âu do xung đột Nga – Ukraine). Ngày 28/10/2022, Chi hội Viên nén gỗ Việt Nam (trực thuộc Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam – VIFOREST) chính thức được thành lập, đánh dấu việc ngành viên nén được tổ chức bài bản như một chuyên ngành riêng.
• Giai đoạn điều chỉnh và sàng lọc (2023): Giá viên nén giảm sâu (xuống dưới 136 USD/tấn vào tháng 6/2023, riêng thị trường Hàn Quốc chỉ còn khoảng 110 USD/tấn) do dư cung và cạnh tranh giá. Nhiều doanh nghiệp nhỏ phải tạm ngừng hoạt động; ngành bắt đầu sàng lọc theo hướng nâng chuẩn chất lượng, chứng chỉ bền vững (FSC).
• Giai đoạn phục hồi và tăng tốc (2024 – 2025): Nhờ các nhà máy điện sinh khối tại Nhật Bản vận hành theo cơ chế FIT/FIP đi vào hoạt động cuối 2024 và trong 2025, nhu cầu và giá viên nén phục hồi mạnh. Năm 2024, xuất khẩu đạt trên 6 triệu tấn, kim ngạch khoảng 805 triệu USD. Trong 8 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu đạt 5,46 triệu tấn và 795,9 triệu USD, tăng 43,3% về lượng và 57,4% về giá trị so với cùng kỳ 2024.
• Hiện tại (2026): Việt Nam giữ vững vị trí quốc gia xuất khẩu viên nén gỗ lớn thứ hai thế giới (sau Hoa Kỳ), với khoảng 350 doanh nghiệp/nhà máy sản xuất, trong đó khoảng 80 doanh nghiệp trực tiếp xuất khẩu, bao gồm hàng chục doanh nghiệp FDI đến từ Hàn Quốc và Nhật Bản.

2. Nguyên liệu sản xuất

• Nguồn chính: Phụ phẩm của ngành công nghiệp chế biến gỗ – cành, ngọn, gỗ nhỏ, bìa bắp, mùn cưa, dăm bào, ván bóc thải từ rừng trồng (chủ yếu keo, bạch đàn) và các cơ sở xẻ, chế biến đồ gỗ. Chất thải gỗ trong ngành ước tính chiếm khoảng 30–40% tổng lượng nguyên liệu gỗ đưa vào chế biến, là nguồn cung dồi dào cho sản xuất viên nén.
• Cơ cấu chi phí: Nguyên liệu đầu vào thường chiếm 40–50% tổng chi phí sản xuất viên nén, do đó nguồn cung nguyên liệu ổn định là yếu tố sống còn với doanh nghiệp.
• Xu hướng đa dạng hóa nguyên liệu: Bên cạnh phụ phẩm gỗ, ngành đang hướng tới khai thác thêm sinh khối nông nghiệp như rơm rạ (hơn 80 triệu tấn/năm), trấu (khoảng 17 triệu tấn/năm), bã mía, vỏ lạc, thân cây ngô... nhằm mở rộng dư địa nguyên liệu và giảm áp lực cạnh tranh với ngành chế biến gỗ.
• Vấn đề đặt ra: Cạnh tranh nguyên liệu gay gắt giữa các nhà máy viên nén, đặc biệt khi nguồn gỗ rừng trồng trong nước chịu áp lực từ khai thác, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng khắt khe về chứng chỉ bền vững (FSC, truy xuất nguồn gốc).

3. Giá viên nén đầu ra

• Giá xuất khẩu biến động mạnh theo chu kỳ cung – cầu năng lượng toàn cầu:
• Đỉnh giá: khoảng 189 USD/tấn (tháng 12/2022), thời điểm khủng hoảng năng lượng châu Âu.
• Đáy giá: dưới 136 USD/tấn (tháng 6/2023) do dư cung; riêng thị trường Hàn Quốc rơi xuống khoảng 110 USD/tấn, trong khi thị trường Nhật Bản vẫn giữ được mức 145–165 USD/tấn nhờ hợp đồng dài hạn.
• Phục hồi từ giữa 2024: giá tăng trở lại nhờ nhu cầu từ các nhà máy điện sinh khối Nhật Bản theo cơ chế FIT/FIP.
• Theo một số đơn vị tư vấn, giá viên nén gỗ nói chung (tùy phân khúc chất lượng, thời điểm) dao động rộng từ khoảng 160 USD/tấn đến 700 USD/tấn.
• Các yếu tố tác động đến giá: chính sách năng lượng và trợ cấp (FIT/FIP) tại Nhật Bản, chính sách trợ cấp năng lượng sinh khối tại Hàn Quốc, tỷ giá, lạm phát, và sự gia nhập của các nguồn cung giá rẻ từ Nga, Indonesia gây áp lực cạnh tranh giá tại thị trường Hàn Quốc.

4. Các thị trường xuất khẩu chính

Việt Nam hiện xuất khẩu viên nén sang khoảng 12 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng thị trường cực kỳ tập trung:

• Nhật Bản: Thị trường lớn nhất, chiếm hơn 50% tổng lượng viên nén nhập khẩu của Nhật Bản đến từ Việt Nam. Trong 8 tháng đầu 2025, Nhật Bản nhập 4,1 triệu tấn từ Việt Nam, tăng 83,8% so với cùng kỳ. Nhu cầu tăng mạnh nhờ các nhà máy điện sinh khối theo cơ chế FIT/FIP và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Doanh nghiệp Việt Nam thường ký được hợp đồng dài hạn (2–3 năm) với giá ổn định hơn.
• Hàn Quốc: Thị trường lớn thứ hai, Việt Nam chiếm khoảng 80% nhu cầu nhập khẩu viên nén của Hàn Quốc. Tuy nhiên thị trường này nhạy cảm về giá và từng trải qua giai đoạn giảm trợ cấp năng lượng sinh khối khiến giá và lượng nhập sụt giảm mạnh trong năm 2023.
• Hai thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc gộp lại chiếm 92–94% tổng lượng và giá trị xuất khẩu viên nén của Việt Nam – mức độ tập trung thị trường rất cao, tiềm ẩn rủi ro phụ thuộc.
• Thị trường EU trước đây từng là điểm đến tiềm năng (đặc biệt giai đoạn khủng hoảng năng lượng 2022) nhưng hiện tỷ trọng còn nhỏ so với Đông Bắc Á.
• Thị trường nội địa: hiện còn nhỏ nhưng có tiềm năng tăng do các doanh nghiệp trong nước chuyển đổi lò hơi từ than sang viên nén để giảm phát thải, cùng định hướng phát triển điện sinh khối trong Quy hoạch điện VIII.

5. Các doanh nghiệp sản xuất viên nén lớn tại Việt Nam

Một số doanh nghiệp/tập đoàn tiêu biểu (theo các nguồn ngành công bố):

• An Việt Phát – chuỗi khoảng 20 nhà máy viên nén, được xem là một trong các doanh nghiệp có quy mô sản xuất/xuất khẩu lớn nhất cả nước.
• Phú Tài Bio-Energy (thuộc Phú Tài Corp) – tận dụng phụ phẩm mùn cưa, dăm bào từ chuỗi nhà máy chế biến gỗ của công ty mẹ, xuất khẩu qua cảng Quy Nhơn.
• Năng lượng xanh Nhơn Tân (Bình Định) – nhà máy viên nén và dăm gỗ xuất khẩu quy mô lớn, vốn đầu tư khoảng 660 tỷ đồng, khánh thành năm 2024.
• Nhất Hưng – tập đoàn chế biến gỗ có nhiều nhà máy dọc miền Trung, phát triển song song mảng viên nén và gỗ xẻ, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang Nhật Bản.
• Thanh Thành Đạt – đơn vị sản xuất viên nén quy mô lớn tại miền Trung.
• Bình Điền Quảng Trị – tập trung đơn hàng xuất khẩu số lượng lớn cho các nhà máy nhiệt điện.
• Năng lượng Châu Á – đơn vị xuất khẩu chủ lực tại khu vực Bình Định.
• Ngoài ra còn hàng chục doanh nghiệp FDI Hàn Quốc, Nhật Bản đầu tư trực tiếp nhà máy viên nén tại Việt Nam, cùng nhiều doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ (dưới 30.000 tấn/năm) hoạt động tại các cụm công nghiệp gỗ (Bình Dương, Đồng Nai, Bình Phước, Long An...).

(Lưu ý: đây là các cái tên được nhắc đến phổ biến trên các nguồn thông tin ngành; để có số liệu công suất, thị phần chính xác, nên đối chiếu thêm báo cáo của VIFOREST/Chi hội Viên nén gỗ Việt Nam hoặc Forest Trends.)

6. Tỷ suất lợi nhuận và thời gian hoàn vốn

Số liệu về hiệu quả tài chính khác nhau tùy quy mô dự án, nguồn tham khảo:

• Chi phí đầu tư ban đầu:
• Dây chuyền quy mô nhỏ/vừa: khoảng 2–5 tỷ đồng (theo tư vấn của GREEN MECH), tùy tiêu chuẩn thiết bị.
• Dự án nhà máy quy mô công nghiệp: từ khoảng 60 tỷ đồng đến 400–660 tỷ đồng, tùy công suất và mức độ tự động hóa (ví dụ nhà máy Nhơn Tân vốn khoảng 660 tỷ đồng).
• Chỉ số hiệu quả tài chính (theo các thuyết minh dự án đầu tư tham khảo trong ngành):
• Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR): dao động khoảng 14–20% tùy mức độ tối ưu vận hành.
• Giá trị hiện tại ròng (NPV): dương trong kịch bản giá bán và chi phí nguyên liệu ổn định.
• Thời gian hoàn vốn: các dự án quy mô công nghiệp lớn thường trong khoảng 6–10 năm; các khoản đầu tư thiết bị/dây chuyền quy mô nhỏ có thể hoàn vốn nhanh hơn, trong 12–18 tháng nếu tận dụng tốt nguồn nguyên liệu và tối ưu chi phí vận hành.
• Biên lợi nhuận: Không có số liệu công bố riêng biệt và thống nhất cho ngành viên nén, nhưng theo tham khảo chung của ngành chế biến gỗ, biên lợi nhuận ròng dao động khoảng 15–25% sau thuế đối với các cơ sở hoạt động ổn định; viên nén xuất khẩu vốn có biên lợi nhuận thấp hơn so với các mặt hàng gỗ giá trị gia tăng cao (đồ nội thất) do bản chất là sản phẩm tận dụng phế phẩm, giá bán chịu áp lực cạnh tranh quốc tế lớn.

(Đây là các số liệu tham khảo tổng hợp từ nhiều thuyết minh dự án và đơn vị tư vấn đầu tư khác nhau, chỉ mang tính định hướng; hiệu quả thực tế phụ thuộc nhiều vào quy mô, vị trí, hợp đồng đầu ra và biến động giá nguyên – nhiên liệu.)

7. Thuận lợi hiện nay

• Nguồn nguyên liệu phụ phẩm gỗ dồi dào, giá tương đối rẻ, ổn định nhờ diện tích rừng trồng lớn (đặc biệt keo, bạch đàn) tại miền Trung, Đông Nam Bộ.
• Nhu cầu năng lượng sinh khối toàn cầu tăng mạnh, đặc biệt tại Nhật Bản (mục tiêu Net Zero 2050, cơ chế FIT/FIP hỗ trợ điện sinh khối) và các cam kết giảm phát thải sau COP26.
• Vị thế xuất khẩu vững chắc: Việt Nam là nhà xuất khẩu viên nén lớn thứ hai thế giới, là nguồn cung chủ lực cho cả Nhật Bản (>50% thị phần nhập khẩu) và Hàn Quốc (khoảng 80% thị phần nhập khẩu).
• Ngành đã có tổ chức hiệp hội chuyên trách (Chi hội Viên nén gỗ Việt Nam), tạo điều kiện kết nối chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, xúc tiến thương mại bài bản hơn.
• Chính sách phát triển điện sinh khối trong nước theo Quy hoạch điện VIII mở ra dư địa thị trường nội địa mới.
• Dư địa tăng trưởng còn lớn: theo Chi hội Viên nén gỗ, Việt Nam mới đáp ứng khoảng 10–15% nhu cầu tiêu thụ viên nén toàn cầu.

8. Khó khăn hiện nay

• Mức độ phụ thuộc thị trường xuất khẩu quá cao vào hai quốc gia (Nhật Bản, Hàn Quốc chiếm trên 90% kim ngạch), rủi ro lớn khi chính sách trợ cấp năng lượng của các nước này thay đổi (như trường hợp Hàn Quốc từng giảm trợ cấp khiến giá và lượng nhập sụt giảm mạnh năm 2023).
• Giá viên nén biến động mạnh theo chu kỳ năng lượng toàn cầu, gây rủi ro cho doanh nghiệp không có hợp đồng dài hạn.
• Cạnh tranh nguyên liệu ngày càng gay gắt giữa các nhà máy viên nén và giữa viên nén với ngành chế biến gỗ nói chung; nguồn gỗ rừng trồng trong nước chịu thêm áp lực từ biến đổi khí hậu, khai thác thiếu bền vững.
• Yêu cầu truy xuất nguồn gốc và chứng chỉ bền vững (FSC, các quy định sắp tới của EU như EUDR, quy định truy xuất chặt chẽ hơn từ Nhật Bản/Hàn Quốc) ngày càng khắt khe, trong khi nguồn cung gỗ có chứng chỉ FSC trong nước còn hạn chế.
• Phần lớn doanh nghiệp quy mô nhỏ, thiếu quy hoạch tổng thể về vùng nguyên liệu, đầu tư công nghệ tự động hóa còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng và tính ổn định sản phẩm.
• Nguy cơ bị áp thuế xuất khẩu (từng được đề xuất) có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chuỗi giá trị (hộ trồng rừng, cơ sở xẻ gỗ, chế biến đồ gỗ) do nguyên liệu viên nén vốn là phụ phẩm liên thông với các ngành khác.
• Áp lực cạnh tranh từ các nước xuất khẩu viên nén khác trong khu vực (Indonesia, Malaysia) và nguồn cung giá rẻ từ Nga.

9. Xu hướng phát triển trong tương lai

• Đa dạng hóa nguyên liệu: Mở rộng khai thác sinh khối nông nghiệp (rơm rạ, trấu, bã mía, thân ngô) bên cạnh phụ phẩm gỗ truyền thống nhằm giảm áp lực cạnh tranh nguyên liệu và tăng sản lượng.
• Tăng trưởng thị trường xuất khẩu: Nhu cầu Nhật Bản dự kiến tiếp tục tăng mạnh khi nhiều nhà máy điện sinh khối theo cơ chế FIT/FIP đi vào vận hành trong giai đoạn 2025–2030 (dự báo nhu cầu viên nén tại Nhật có thể đạt 13–15 triệu tấn vào năm 2030). Hiệp hội ngành đặt mục tiêu đưa viên nén gỗ trở thành mặt hàng nông lâm sản có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD.
• Phát triển thị trường nội địa: Nhu cầu sử dụng viên nén thay thế than trong lò hơi công nghiệp, cùng định hướng phát triển điện sinh khối theo Quy hoạch điện VIII, được kỳ vọng tạo thêm một trụ cột tiêu thụ mới bên cạnh xuất khẩu, giúp giảm phụ thuộc vào hai thị trường Nhật – Hàn.
• Nâng chuẩn chất lượng và chứng chỉ bền vững: Xu hướng bắt buộc phải có chứng chỉ FSC, đáp ứng truy xuất nguồn gốc nghiêm ngặt hơn (đặc biệt khi các quy định như EUDR của EU lan tỏa ảnh hưởng, và Nhật Bản/Hàn Quốc siết chặt yêu cầu) sẽ thúc đẩy quá trình sàng lọc, loại bỏ dần các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, thiếu minh bạch.
• Đầu tư công nghệ, tự động hóa: Các doanh nghiệp lớn tiếp tục đầu tư dây chuyền hiện đại, tự động hóa để tăng tỷ lệ thành phẩm, ổn định chất lượng (độ ẩm, nhiệt trị, độ tro) nhằm đáp ứng các hợp đồng dài hạn với đối tác Nhật Bản.
• Cạnh tranh khu vực: Ngành viên nén Việt Nam sẽ phải cạnh tranh nhiều hơn với các nước Đông Nam Á (Indonesia, Malaysia) đang xây dựng thêm nhà máy, cũng như nguồn cung giá rẻ từ Nga tại thị trường Hàn Quốc – đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và quan hệ đối tác dài hạn thay vì cạnh tranh thuần túy bằng giá.
• Dự báo quy mô thị trường toàn cầu: Theo một số tổ chức nghiên cứu thị trường, ngành viên nén gỗ toàn cầu được dự báo đạt khoảng 15,6–17,3 tỷ USD vào giai đoạn 2026–2027, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm khoảng 7% – dư địa cho Việt Nam mở rộng thị phần vẫn còn nhiều nếu duy trì được lợi thế nguyên liệu và cải thiện chất lượng.

Nguồn tham khảo chính

• Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) / Chi hội Viên nén gỗ Việt Nam
• Tổ chức Forest Trends – các báo cáo "Sản xuất và xuất khẩu viên nén từ Việt Nam"
• Tổng cục Hải quan Việt Nam
• Các báo: VnEconomy, Nhân Dân, Thanh Niên, Pháp Luật TP.HCM, Diễn đàn Doanh nghiệp, HAWA (Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM)
• Các đơn vị cung cấp thiết bị/tư vấn đầu tư ngành